By Sotiris Georgiadis

Είναι γεγονός ότι οι δύο αυτοί οξυδερκείς πολιτικοί σε μερικές περιπτώσεις αντιμετώπιζαν τα προβλήματα του τόπου κατά ανάλογο τρόπο. Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό ότι και οι δύο διέβλεπαν χρόνια πριν από την επερχόμενη λαίλαπα του Β! Παγκοσμίου Πολέμου, την ανάγκη λήψεως ιδιαιτέρων μέτρων γιά να επιτευχθεί η προετοιμασία της Χώρας. Η πολιτική και πολιτεία του Ι. Μεταξά στο θέμα αυτό είναι ιστορικά γνωστή. Έκανε Δικτατορία το 1936, ένα πολίτευμα πολύ διαδεδομένο τότε στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη και προετοίμασε τη Χώρα γιά το Έπος του 1940 και την περιφανή νίκη στην απρόκλητη Ιταλική επίθεση της 28 Οκτωβρίου.

Είναι ίσως ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε τις σκέψεις και προθέσεις του Ε. Βενιζέλου πάνω στο ίδιο θέμα κατά την λίγο προ του 1936 περίοδο, όπως προκύπτει από ιδιόγραφες σημειώσεις του και δημοσιεύματα ανθρώπων που τον θαύμαζαν. Είναι γνωστό ότι ο Ε. Βενιζέλος δεν κρατούσε ημερολόγιο, όπως ο Ι. Μεταξάς, και δεν έγραψε απομνημονεύματα. Το 1948 δημοσιεύτηκαν από τις εκδόσεις της Εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, με εισαγωγή και σημειώσεις του καθηγητού Νικόλαου Τωμαδάκη, ο οποίος αυτοχαρακτηρίζεται ως θαυμαστής του Ε. Βενιζέλου, ιδιόγραφες σκέψεις του Μεγάλου Πολιτικού, γύρο από τις Πολιτειακές μεταβολές, που έβλεπε ως αναγκαίες. Αυτές ο Ε. Βενιζέλος τις διετύπωσε περί τον Σεπτέμβριο του 1934 σε ένα κίτρινο τετράδιο, το οποίο βρέθηκε τυχαία στα πράγματά του μετά το θάνατό του. Ο καθηγητής Ν. Τωμαδάκης σημειώνει ότι:

”Τον Οκτώβριο του 1934 ο Ε. Βενιζέλος ευρίσκετο εις Χανιά. Τον απησχόλει το ζήτημα της εκλογής προέδρου Δημοκρατίας. ??. Ο Ε. Βενιζέλος απέβλεπεν εις την εκλογήν τού ευαυτού του, όχι βέβαια γιά να ακινητήση εις το υψηλό αξίωμα του ανωτάτου άρχοντος.”

”?.ο Βενιζέλος είχε επιστρέψει από τους Παρισίους σκεπτόμενος ριζηδόν να εκκαθαρίση τα πράγματα. Έμπροσθέν του υπήρχον δύο δρόμοι: ο δρόμος της επαναστάσεως (τον οποίον μοιραίως και υπό την πίεσιν των πολιτικών του φίλων ηκολούθησε την 1ην Μαρτίου του επομένου έτους 1935) και ο δρόμος της συνταγματικής μεταβολής. Και η δευτέρα αυτή οδός ήτο κατά βάσιν επαναστατική, αλλά τα γενησόμενα θα εκαλύπτοντο υπό της νομιμότητος, και γνωρίζομεν πόσον ο Ε. Βενιζέλος ήτο ζηλοτύπως προσκεκολλημένος προς αυτόν τον τύπον της νομιμότητος. Βεβαίως οι τύποι δεν ήσαν εκείνοι οι οποίοι ωδήγουν την πρώτην πολιτικήν διάνοιαν του τόπου, η οποία συνελάμβανε το όλον ευρωπαϊκόν ζήτημα. Ο Βενιζέλος, πέραν του εσωτερικού ζητήματος, το οποίον πολιτικώς εξεμεταλλεύετο, έβλεπεν ευρύτερον την διαμορφουμένην εις την Ευρώπην κατάστασιν.”

”Ο Βενιζέλος ησθάνετο ότι έπρεπε να προπαρασκευασθώμεν διά την επικειμένην μεγάλην σύγκρουσιν??. Αλλ’ η Κρατική μηχανή δεν ελειτούργει ως έδει.”
”Και διά να είμεθα εντός των πραγμάτων, ο Βενιζέλος επεθύμει το σχήμα της Οικουμενικής, υπό το οποίον θα εκάλυπτε την ιδίαν παντοδύναμον επιβολήν. Αλλά την τοιαύτην λύσην απέκρουεν ο αντίθετος προς αυτόν κόσμος. Νομίζω ότι η σειρά των σκέψεων του Βενιζέλου ήτο το εξής:
Εκλογή αυτού του ιδίου ως Προέδρου της Δημοκρατίας??
Διάλυσις της Βουλής, κατόπιν συγκαταθέσεως της εις αυτόν πειθηνίου Γερουσίας.

Προκήρυξις εκλογών Αναθεωρητικής Βουλής με συγκεκριμένον πρόγραμμα μεταβολής του πολιτεύματος, εις τρόπον ώστε να ενισχυθή η Εκτελεστική εξουσία, να περιορισθούν τα δικαιώματα της Βουλής και να διοικηθώμεν επί έν και ήμισυ έτος συγκεντρωτικώς. Το διάστημα αυτό εύρισκε ο Βενιζέλος αρκετόν διά ν’ αναδιοργανώση το Κράτος.”

Ο ίδιος ο Ε. Βενιζέλος σημειώνει ιδιοχείρως μεταξύ άλλων στο κίτρινο τετράδιο τις ακόλουθες απόψεις του γιά τον κοινοβουλευτισμό και τη Σύνταξη της Πολιτείας:

”Αλλ’ η θεραπεία των κακών του κοινοβουλευτισμού δεν δύναται να ζητηθή από την εγκατάληψιν των δημοκρατικών αρχών. Εάν την αρχήν καταλάβουν αυτοχειροτόνητοι δικτάτορες, θ’αρχίση εποχή διαρκών αναστατώσεων.”
”Η πρώτη άλλωστε μετά την εκλογήν του προέδρου κυβέρνησις, αφού λάβη την εμπιστοσύνην της Βουλής και περατώση την αναθεώρησιν του πολιτεύματος, θα κυβερνήση επί έν και ήμισυ έτος άνευ παρουσίας της Βουλής.”
”Η Βουλή συνέρχεται κατ’ έτος εις τρείς τακτικάς Συνόδους, εκάστη των οποίων δεν δύναται να διαρκέση πλείονας των 3 εβδομάδων.”

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι υπό τις τότε περιστάσεις και ανάγκες προετοιμασίας της Χώρας, θεωρούσε και ο Ε. Βενιζέλος επιβεβλημένη την αναστολή βασικών λειτουργιών του Κοινοβουλευτικού Πολιτεύματος, κάτι πού η αποτυχία του κινήματος του 1935 και ο θάνατός του το 1936 δεν του επέτρεψαν να πραγματοποιήσει.